Loading...
BILIM TEKNIK


 Forum

Cern Ve LHC

 

CERN (Centre Europeén pour la Recerche Nucléaire -  Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi), 1954 yılında Fransa-İsviçre sınırında kurulmuş, dünyanın en büyük parçacık fiziği araştırma merkezlerinden biridir. 2006 yılında CERN´in 20 tane üye ülkesi ve Türkiye´nin de dahil olduğu 6 tane gözlemci üye ülkesi vardır. Merkezde değişik ülkelerden toplam 6500´ün üzerinde araştırmacı bilimsel çalışmalar yapmaktadır.

Cern ve LHC 1.JPG 159E7

LHC, CERN´deki 5 parçacık hızlandırıcısından biridir. 27 km çevresi olan bir dairesel hızlandırıcı olan LHC´de, parçacıklar iki demet halinde farklı yönlerde hızlandırılacaklar ve beş farklı noktada çalıştırılabileceklerdir. Bu çarpışmalardan çıkan parçacıkları incelemek için, her bir çarpışma noktasında birer büyük detektör vardır. Her biri farklı özelliklerdeki bu dedektörlerin adları ALICE, ATLAS, CMS, LHCb ve TOTEM´dir. Türk biliminsanları ATLAS ve CMS dedektörlerinde görev almaktalar.

Cern ve LHC 2.JPG 9Z9B6

LHC´de başlıca protonlar kullanılacaktır. Protonlar 7 TeV (trilyon elekronvolt) enerjisine kadar hızlandırılacak. Bu enerjiye sahip protonların hızı, Einstein'in görecelik kuramına göre ulaşılabilecek en yüksek hız olan ışık hızının9  %99.99´undan fazla olacaktır. Bu kadar yüksek enerjiler, evrenin ilk oluştuğu zamandan sonra ilk bir kaç andaki enerjilere karşılık gelmekte. Bu yüzden LHC´de ne göreceğimiz bize evrenin oluşum süreci hakkında da bilgi verecek. LHC´den en fazla beklenen, Standart Model´in tek eksik parçası olan Higgs bozonunu gözlemek, ve özelliklerini anlamak. Sınanacak bir diğer kuramsa süpersimetri. Şayet süpersimetrik parçacıklar LHC´de gözlemlenmezse, süpersimetrinin kısmende olsa çözdüğünü iddia ettiği problemler yeniden karşımıza çıkacak.

      LHC 1.JPG A341D   

Şimdiye kadar LHC´de ulaşılacak enerjiler kadar yüksek enerjilere hiç ulaşılmadı. Bu yüzden, değişik felaket senaryoları da öne sürüldü. Bunlardan birisi, LHC´de bir karadeliğin ortaya çıkması olasılığı. Karadelikler, Einstein'in genel görelilik kuramına göre,kütleçekim kuvvvetleri, ışığın bile kaçmasına izin vermeyecek kadar güçlü cisimler. Böyle bir cismin içine düşen hiç bir sey dışarı çıkamaz, ve karadelik kütle yuttukça büyür. Einstein'in kütleçekim kuramına göre LHC´de bir karadelik yaratmak mümkün değil; çünkü yerçekimi o enerjilerden henüz ihmal edilebilecek kadar küçük. Ancak, daha önce bahsettiğimiz bazı kuramlarda, çok küçük mesafelerde, yerçekimi kuvveti önem kazanmaya başlıyor. Bu kuramlar doğruysa, LHC´de karadelik yaratmak mümkün olabilir. Ancak bu durumda bile, Stephen Hawking'in gösterdiği üzere, karadelikler aslında çok kara değil. Sürekli dışarıya parçacık yayıyorlar, ve kütlelerini kaybediyorlar. Karadelik ne kadar küçükse, yok olma hızı da o kadar küçük oluyor. Bu durumda da LHC´de bir karadelik yaratılırsa, bir tehlike oluşturamadan önce yok olacak.

Bir başka felaket senaryosuysa, sadece s-kuarktan (garip kuark)oluşan, garip bir maddenin yaratılması. Bu madde bildiğimiz maddeden çok daha kararlı olabilir. Eğer öyleyse, bildiğimiz bütün maddeyi de garip maddeye dönüştürebilir.

 LHC 2 carpismalar.JPG 2A4DC

LHC´de, daha önceden bilinmeyen bir enerji bölgesi araştırılacağı için, o bölgeyle ilgili felaket senaryolarını artırabiliriz. Bu felaket senaryolarına karşı verilecek belki de en güçlü cevap, her ne kadar bu enerjilere daha önce hızlandırıcılarda ulaşılmadıysa da, kozmik ışınların az bir kısmının enerjisi,  LHC enerjisinin çok üzerindedir. Eğer bu senaryolar ciddi bir risk oluştursaydı, bu olasılık, kozmik ışınların dünyamızı bombardıman ettiği milyonlarca yıl içerisinde gerçekleşmiş olurdu.

Kaynak : BilimTeknik Yeni Ufuklara


Etiketler : Cern, Ve, Lhc
Yazan : mania  |
16 Şub 2011 Çar   
|  5.833 defa Okundu.
BU KONUDA HİÇ YORUM BULUNMUYOR...