Loading...
Elektronik
   Temel Elektronik
   Bilgisayar Elektroniği
   Semboller
   Devre Elemanları Listesi


 Forum

OP- AMP

 

Bölüm 1

Operasyonel Amplifikatörler ( Operational Amplifiiar- OPAMP)

Operasyonal amplifikatör (işlemsel kuvvetlendirici veya kısaca op-amp) direkt kuplajlı yüksek kazançIı bir devre elemanıdır. Günümüzde opamplar, entegre devre yapısında gerçekleştirilirler. Dışarıdan ilave edilecek. bir kaç devre elemanının kolayca değişimi birçok uygulamada kullanılır.

Ençok kullanıldığı alanlar;

  • Eviren yükselteç (amplifikatör) Devreleri
  • Evirmeyen yükselteç (amplifikatör) Devreleri,
  • Türev ve integral devresi,
  • Alçak bant geçiren filtre devreleri,
  • Yüksek bant geçiren filtre devreleri,
  • Bant durduran filtre devresi,
  • Çeşitli sinyal güçlendirme/üreteç devreleri,
  • Dijital/analog ve analog/dijital çevirici
  • Regülatör devreleri

gibi geniş bir kullanım alanı vardır.

 

Op-amp genelde şekil de gösterildiği gibi bir sembolle gösterilir.

 

 opamp Sembolü
Şekil 1. Opamp Sembolü
 
 
 Şekil de görüldüğü gibi op-ampın biri (+), diğeri (-) ile işaretlenmiş iki girişi vardır.
(+) giriş, evirmeyen-terslemeyen-giriş  (noninvertinginput) ve
(-) giriş evi ren-tersleyen-giriş (inverting input) olarak ´isimlendirilir.

 

(+)  girişe uygulanan işaret çıkışa aynı fazda, (-) girişe uygulanan işaret ise çıkışa 180° ters fazda aktarılır.

 

Devrenin özellikleri, giriş ucu olarak hangi uçun kullanıldığına ve çıkıştan girişe yapılacak geri besleme (feed back) miktarına bağlıdır.

Op-ampın iki giriş ucundan başka iki adet besleme ve bir adet çıkış ucu vardır. Besleme gerilimleri tek kaynaktan sağlanabileceği gibi simetrik çıkışlı kay naklarla da temin edilebilir. Genelde simetrik çıkışlı besleme kaynakları kullanılır. Bir simetrik çıkışlı besleme kaynağı basit olarak iki batarya yardımı ile aşağıdaki gibi gerçekleştirilir.

OPAMP Simetrik çıkışlı besleme kaynağı 

Opamp´ın Simetrik çıkışlı Besleme Kaynağı ile Beslenmesi.

Simetrik çıkışlı kaynak kullanıldığı takdirde besleme gerilimleri ± 6V,± 12V,± 15V gibi belirtilir.

 

İdeal bir op-ampın özellikleri aşağıdaki gibi belirlenir.

  1. Giriş empedansı çok yüksek veya sonsuzdur.
  2. Çıkış empedansı çok düşük veya sıfırdır.
  3. Gerilim kazancı çok yüksek veya sonsuz denecek durumdadır.
  4. Bant genişliği çok yüksektir.
  5. Besleme gerilimleri tek veya simetrik çıkışlı kaynaktan temin edilebilir.
  6. Eğer V1 = V2 ise Vo çıkış gerilimi "O" dır. Giriş empedansının çok yüksek olması nedeni ile girişlerinin bağlı oldukları devreyi yüklemezler. Çıkış empedansının düşük oluşu da yüksek akım çıkışına neden olur.

Yukarıda sayılan özellikler op-amp tek başına düşünüldüğü takdirde geçerlidir.

 

işlevsel yükselteçlerin yapısı

OpAmp´ların yapısı:

Bir op-amp genelde üç kattan oluşur. Bu katlar şekildeki blok şema ile gösterildiği gibi;

  • a) Fark kuvvetlendirici (Differential amplifier)
  • b) Kazanç katı,
  • c) Çıkış katıdır.

 

 opamp blok şeması

Op-amp. ın giriş katı olan fark kuvvetlendirici, differansiyel amplifikatör veya uzun kuyruklu çift devresi adı ile de anılır. Yapısı değişik şekillerde olabillir. Şekil 4 ten görüldüğü gibi fark´ kuvvetlendirici yapısındaki op-amp giriş  katının temel ECL yapısından hiçbir farkı yoktur.

opamp  fark kuvvetlendirici şekil 3

Vg2 (+) giriş.Vgı (-) giriş olarak kabul edilmiştir. Ilk anda V2 > V1 kabul edelim (Şekil 3). Bu durumda Tı iletken T2 yalıtkandır. Bu nedenle RE üzerinden geçen akım Tı ve Rcı uzerinden devresini tamamlar. Rcı üzerindeki gerilimden dolayı Voı (-) çıkış verir. T2 yalıtkan olduğu için V02 ´(+) çıkış verir.

 

Eğer Vg2 < Vg1  ise

T1  yalıtkan T2  iletkendir. Bu durumda RE direnci üzerindeki akım T2 ve RC2 direnci üzerinden devresini tamamlar. T1 yalıtkan olduğu için V01   (+)   çıkış ve RC2  üzerindeki gerilimden dolayı V02   (-) çıkış verir.

 

Görüldüğü gibi Vg2 girişi ile Vo çıkışı daima aynı fazdadır.   Vg1 girişi ile V0  çıkışı 180° faz farklıdır.

 

Fark kuvvetlendirieilerin özellikleri op-ampın özelliklerini belirler ve "OpAmpın özellikleri" adı altında sayılan özelliklerin çoğu fark kuvvetlendirieisi için de geçerliqir.

Op-amp´ın ikinci katı olan kazanç katı fark kuwetlendiriciden gelen sinyalleri kuvvetlendirmektedir. Bu kat aynı zamanda giriş katı ile çıkış katı arasında bir tampon görevi yaparak çıkış katındaki değişmelerin giriş katını etkilemesini önler. Çıkış katı emitör çıkışlı bir kattır. Böylece çıkış empedansının minimum olması sağlanmıştır.

İlgili diğer konular :

Etiketler : elektronik , opamp, op-amp, amplifikatör, 741, 741CN, yükselteç, yukseltec, amplifikatör
Yazan : mania  |
15 May 2009 Cum   
|  179.775 defa Okundu.
Yorumlar

(Toplam yorum : 2113 )
ahmet (Misafir)
5 May 2011 Prş
cooook sağolun gerçekten harika bir anlarım yapmişsınız..

Yorum Yaz
isim soyisim
Email
Anonim olarak mesaj yazıyorsunuz, Üye iseniz giriş yapınız.