Loading...
BilimAdamları Arşivi


 Forum

Compton Arthur Holly

 arthur holly compton 04 BA9F2.gif

1892-1962
Amerikalı Fizikçi olan  Compton Arthur Holly  Dağılan kimi X-ışınlan dalga boylarının uzamasını belirten ´Compton ettkisi" buluşuyla ünlüdür.

arthur holly compton 01 DBB39

Babası felsefe profesörü olan Compton çok iyi bir eğitim gördü.  Hem babasının ve hem Teknoloji Kurumu Başkanı olan ağabeysinin çevreleri ona hazır bir bilimsel ortam sağladı. Fizik bölümünün son sınıfındayken yaptığı bir gereçle dünyanın çevresindeki dönüşünü bugün kabul edilen değerden ancak % 5 sapan bir hata ile hesapladı. Hem futbol, basketbol ve beyzbol yıldızı hem sınıf birincisiydi. 21 yaşında fizik öğrenimi tamamlandığında, son sınıftakı alet yapımına dayanarak mühendis olmak istedi.

Bu isteğini ağabeysı ile etraflıca tartıştıktan sonra, fizik bilgisini daha da genişletmeye karar verdi. 24 yaşında fizik doktoru oldu ve Minnesota´da dersler verdi.  Bu bir yıl Compton pek etkilemedi, Ayrılıp bir ampul fabrikasında İki yıl mühendis olarak çalıştı. Daha sonraki bir yılını E.Rutherfor ile çalışarak geçirdikten sonra Washington Üniversıtesi´ne gelerek fizik bölümü başkanlığı görevine başladı.

Üzerinde çalışacağı, araştırma yapacağı bir konu arıyordu. Bunun için Barkla´nın maddenin etkisiyle dağılıma uğradığını söylediği X-ışınları deneyleri yapmaya koyuldu. Barkla dağılan bu ışınların ne olduklarını araştırmış ancak kaba ölçümler yapabilmişti.  Bu ölçmeleri daha duyarlı yapabilirdi, çünkü elinde Barkla´da olmayan Bragg tekniği vardı. Böylece çözeceği problem kendiliğinden belirlenmiş oluyordu.

arthur holly compton 02 F6D8Carthur holly compton 05 5C13E

Dağılan X-ışınlannın dalga boylarını duyarlı bir biçimde ölçtüğünde boylarının uzamış olduklarını gördü. Daha sonraları onu onurlandırmak için bu olguya "Compton Etkisi´ adı verildi.

Birkaç yıl sonra da Raman aynı olgunun görünen ışık içinde geçerliliğini buldu.

X-ışınlan dalga boyları nasıl uzamıştı? Bir bilardo topu dururken bir diğeri harekete geçirilip birinciye çarptınlırsa çarpan topun hızı azalıyor fakat duran top hızlanıyordu. Bu benzetme boyları uzayan X-ışınları dalgalarına uygulanırsa foton (çarpan top) elektrona (duran top) çarptığında ışık fotonu bir kısım enerjisini elektrona veriyor ve dalga boyu uzuyordu. Bunun anlamı fotonun bir parçacık (madde) gibi davrandığıydı. Zaten madde özelliği gösterdiği zamanki ışık kuantumuna "foton" adını da Compton vermişti. Böylece yüz yıl önce Newton´un ileri sürdüğü ışığın madde olduğu görüşü canlanmış oluyordu. Işığın madde özelliğini daha da belirgınleştiren Einstein ve Plancak´ın karmaşık kuramları olmuştu. Fakat bu çalışmalar ışığın dalga özelliğinde de olduğunu gösteren Young, Fresnel ve Maxwell´in çalışmalarını gölgeleyemedi.

Compton´un çalışmalarıyla elektromanyetik ışımanın hem dalga hem madde özelliklerinde olduğu artık kesinlikle anlaşıldı. Bunun görülmesi daha çok İnceleme yöntemlerine bağlıydı. Ayrıca, elektron gibi parçactkların da aynı özelliklerde olduğu gösterildi. Önceleri bu iki yönlü durum bir çelişki olarak nitelendirildi ve evrenin sırlannın akıl yoluyla anlaşılmayacağı ileri sürüldü. Fakat durum, bir erkeğin bulunduğu ortama göre "baba"  veya "koca" olabilmesi kadar doğaldı.

Bu çalışmalan ve buluşu nedeniyle Compton 1927 yılı Nobel Fizik Ödülünü aldı. Daha sonralan kozmik ışınlar üzerinde çalışmaya başladı O zamanlar bu alanın söz sahibi Millikan, bu ışınları gama ışınlan yapısında fakat onlardan daha enerjili olduklarına inanıyordu. Fakat Compton "böyle olsa, kozmik ışınlar dünyanın manyetik alanından etkilenmezler ve Dünya´ya ulaşan kozmik ışınlar her yanda aynı yoğunlukta bulunmalıdırlar" diye düşünüyordu.  öte yandan, Bothe´nin dediği gibi kozmik ışınlar yüklü parçacıklara Dünyanın manyetik alanında eğılmelen gerekir, kutuplarda daha yoğun, tropik bölgelerde daha az bulunurlardı.

arthur holly compton 07 bohr niels DD922arthur holly compton 06 3E436

Bu düşünceler Compton´u bir dünya gezgini yaptı. Bıkmadan, usanmadan ölçmeler yaparak kozmik ışınların enlemlere göre değiştiğini saptadı. Dünya´nın manyetik alanından etkileniyorlardı. O halde en azından bir bölümlen parçacıklardan oluşuyordu. Bu verilere rağmen Mıllikan kozmik ışınların elektromanyetik yapıda olduklarında ısrar ediyordu. Fakat sonraki araştırmalar bu ışınların parçacık yapısında olduklarını doğruladı ve bugüne kadar da aksine bir delil ileri sürülemedi.

arthur holly compton 03 michelson 44EZD

ikinci Dünya Savaşında Manhattan projesi diye bilinen atom bombası yapımıyla uğraşan bilim adamları arasında Compton da vardı. Araştırmaları plütonyum üretme yöntemleri geliştirilecek yönde yönetti ve sonuçta Japonya´ya atom bombası atılmasına karar verenler arasına katıldı. Savaştan sonra Washington Üniversitesindeki görevine dönerek 8 yıl daha hizmet etti.

Önemli Eserleri :

  • The Intensity af X-Rays,
  • Reflection and the Distribution of Electrons (X Işınlarının Şiddeti, Elektronların Yansıması ve Dağılımı) 1922,
  • X-Rays in Theory and Experiment (Deney ve Teoride X Işınları) 1935.

Kaynak : BilimTeknik


Etiketler : Compton, Arthur, Holly
Yazan : mania  |
15 Şub 2011 Sal   
|  7.176 defa Okundu.
Yorumlar

(Toplam yorum : 2113 )
Onur Ermiş (Misafir)
13 Ara 2015 Paz
Teşekkürler Çok İşime Yaradı Wikipedi Bokumu Yesin
Yorum Yaz
isim soyisim
Email
Anonim olarak mesaj yazıyorsunuz, Üye iseniz giriş yapınız.